Os medios de comunicación en Cuba

Outro dos posts que tiña ganas de escribir. Aproveito que onte fixemos unha charla na beca sobre os medios de comunicación en Cuba con 2 xornalistas do diario Juventud Rebelde, e así podo falar con máis coñecemento de causa (e de paso para dicir que en Cuba hai debates, e pódense expresar as opinións que un queira, para esa xente que só fala paiasadas sobre o país). Este é dos temas onde máis crítica se fai, tanto aquí como fóra, así que a ver se dou escrito as cousas con xeito.

Falarei esencialmente dos medios de prensa impresa, porque non teño televisor nen radio na área da beca, así que pouco podo falar por esa banda. É ben sabido que en Cuba hai 2 xornais, o Granma (Órgano Oficial do Comité Central do Partido Comunista de Cuba) e o Juventud Rebelde (que depende da Unión de Jóvenes Comunistas). Vindo dende Europa, o formato chama moitísimo a atención: cada un dos xornais ten 8 páxinas, polo que como moito nun día vas poder ler 16 páxinas. En ambos xornais hai sección nacional, internacional, cultura e deportes. As 2 páxinas restantes son a portada (que contén noticias completas, non só titulares) e a contraportada (xeralmente con algún reportaxe).
Cada organización de masas ten tamén o seu propio órgano, pero que non é diario. Os Comités Provinciais do Partido teñen un órgano semanal (na Cidade da Habana é o Tribuna de la Habana), a FEU ten unha publicación creo que mensual chamada Alma Mater, a Central de Trabajadores de Cuba publica semanalmente o Trabajadores, etc.
É evidente que o Partido de vangarda necesita un órgano de difusión, pero tamén está claro que aparecen moitos problemas con iso. En “100 horas con Fidel”, a entrevista de Ramonet, afirma que “os medios de comunicación están nas mans da Revolución”, pero na actualidade os medios están plegados na súa maior parte cara o goberno, e perderon o seu significado, polo excesivo oficialismo que levan enriba. Un dos xornalistas dicía onte que os primeiros 10 minutos de telediario son propaganda ideolóxica, e concordo con el, do mesmo xeito que nos xornais. É evidentemente que todo medio de comunicación leva implícita unha ideoloxía, pero en Cuba cométese o erro de que se fai tan explícita que se volve totalmente cansina; como ben se dicía onte, a crise dos medios de comunicación en Cuba vén dada pola falta de credibilidade. Un caso paradigmático é o dos 5 heroes, que saen na prensa todos os días, a veces incluso na portada, e así durante os últimos 10 anos. Con ese bombardeo, non é que perdas o interese, e que chegas a dubidar se o que están dicindo é certo.
Lendo un libro de Pascual Serrano (fundador de www.rebelion.org) fai uns meses, falaba de que o control dos medios nos Estados Unidos era o maior do mundo. Bueno, a situación en Cuba vén sendo parecida, porque o control dos medios permite informar totalmente do que queiran. Outro caso paradigmático: a morte de Orlando Zapata informouse no Granma 3 días despois da súa morte nunha nota oficial do CC do Partido, cando xa todo o mundo se enterara pola prensa estranxeira do que estaba a pasar, sen recibir en ningún momento unha posición oficial, o que fixo que na práctica foran os medios hostís a Cuba os que posicionaron ós cubanos sobre o tema.
Respecto a isto, en Cuba non existe a prensa amarela ou sensacionalista, o que foi a “excusa” para que non se informase antes do caso. Alédome moitísimo de que non exista prensa deste tipo (non existen os programas de prensa rosa nen revistas estúpidas do estilo Hola), pero non creo que o caso dun tipo en folga de fame sexa sensacionalismo.
Tamén hai que ter en conta a situación do país. A nivel internacional, a situación sobre a illa está tan parcializada que moitas veces é “necesario” autocensurarse para evitar ataques do exterior. Fai un tempo fíxose un artigo (creo que para Juventud Rebelde) no que se falaba sobre se nas escolas preuniversitarias do campo había sexo entre os estudantes (algo que se saíra en calquera medio Occidental pasaría sen pena nen gloria), pero un par de medios estranxeiros captaron a noticia e sacaron un titular que dicía algo así como “Descontrol sexual entre los estudiantes cubanos”, o que foi unha total desvirtuación da noticia. Se iso pasa cunha noticia deste estilo, hai que recoñecer que é necesario ter certo coidado polo que che poidan atacar despois dende fóra.
Por outra banda, véñense tomando medidas para cambiar esta situación. Liberar os medios de prensa sería unha solución? Pois bueno, hai múltiples posicións ó respecto, pero ténselle bastante medo porque esa mesma medida tomou Gorbachov no marco da Glasnost, o que fomentou a manipulación informativa dende o exterior. Ademáis, non existen as condicións económicas para comezar a producir tantos xornais.
Sen embargo, dentro do marco actual está habendo reformas bastante interesantes. Na edición ampliada do Granma (os Venres a súa edición é de 18 páxinas, para compensar que o Domingo non sae) hai 2 páxinas adicadas a publicar cartas de lectores para crear debate sobre X temas ou presentar queixas. Se te queixas de algo e sae no Granma, o máis posible é que se resolva e á semana seguinte saia unha nota dando explicacións (problemas da burocracia…). Nestos momentos estase dando un debate bastante interesante sobre a cooperativización do sector da gastronomía, pero tamén se fala doutras cousas, como o suministro eléctrico ou o transporte (do que falarei nuns días). No Juventud Rebelde hai unha sección diaria para enviar queixas sobre problemas, que tamén se soen resolver unha vez se publican (máis problemas de burocracia!), e moitas veces fan reportaxes sobre cousas que non están funcionando ben para que se tomen medidas (houbo algún que chegou a causar moitísima polémica, en relación á Revolución Enerxética ou á entrega de terras ociosas). Igualmente, a aparición de Telesur (unha iniciativa do ALBA para a comunicación no conxunto de América Latina) está axudando a mellorar a mediocridade dos telediarios da televisión cubana, pero é unha idea que aínda leva pouco funcionando e que é necesario ampliar.
En definitiva, as cousas podían estar peor, pero non están para nada ben, aínda que ós poucos se vai mellorando. Non alongo máis o post para ver se preguntades vós, que no fondo é o interesante!

Esta entrada ha sido enviada el 17. Junio 2010 a 18:36 y ha sido registrada en Vida en Cuba, Xornalismo. A través del RSS 2.0 feed podrá acceder a las respuestas. Puede dejar una respuesta o realizar el trackback desde su sitio web.